Frida Kahlo en synchroniciteit

“I hope the exit is joyful – and I hope never to return – Frida”
(laatste woorden in Frida’s dagboek)

frida kahlo originele dagboek

Frida Kahlo verscheen voor het eerst in mijn leven op 25 juli 1982. Voor de tweede keer had ik op 4 juli van dat jaar een late miskraam doorstaan. Veel pijn (een miskraam is pijnlijker dan een normale bevalling weet ik nu) weer een narcose, weer een curettage, veel bloed verloren. En zwaar teleurgesteld in mezelf en mijn lijf. Bovendien mocht je in die tijd het kind niet mee naar huis nemen als je korter zwanger was geweest dan 24 weken. “Het” werd in de oven van het ziekenhuis verbrand tezamen met afgezette ledematen etc. Maar met 18 weken ben je al bijna op de helft van een voldragen zwangerschap en al ging ik na twee weken weer werken omdat ik vond dat ik lichamelijk volledig was hersteld, het bleef lastig om betekenis te geven aan het hele gebeuren. Mijn man liet mede daarom bij een zilversmid een ring en halssieraad voor me ontwerpen met daarop de symbolen bloed, zweet en tranen. Zo kon ik de kinderen blijvend als herinnering bij me te dragen.

fridah kahlo ketting bloed zweet en tranen

Op die bewuste dag, 25 juli, arriveerde er voor ons een brief uit Londen van een bevriende priesteres. Ze wist hierin precies de juiste toon te treffen en stuurde een kaart mee van een litho door Frida Kahlo gemaakt na haar eigen miskraam in Detroit.         Frida y el aborto, 1932
Bloed sijpelt langs haar benen in de grond, waaruit planten groeien in de vorm van ogen, handen en genitaliën. Een navelstreng slingert zich als een liaan rond haar been en verbindt een grotere foetus met een kleinere in haar baarmoeder. Zelf is Frida in twee helften verdeeld, een lichte kant en een donkere. Uit de donkere kant groeit een derde arm, die een schilderspalet vasthoudt. En niet alleen Frida zelf, maar zelfs de maan huilt bittere tranen.

frida kahlo miscarriage 1932

“Dat was precies 50 jaar geleden, op 4 juli 1932.” schreef mijn vriendin in deze brief.    “Na haar dood in 1954 heeft Frida’s man Diego Rivera besloten om al haar persoonlijke bezittingen 50 jaar lang in een afgesloten ruimte in hun huis op te bergen. Pas in 2004 zal deze ruimte worden ontsloten. Probeer je voor te stellen hoe jij in 2004 terug wilt kijken op je leven. Misschien hebben jullie dan kinderen, misschien ook niet. Heeft je levensreis je verbitterd, verzuurd, gefrustreerd, of is het je gelukt om je innerlijke Licht te laten schijnen en net als Frida Kahlo dwars door al je tranen van pijn, verdriet, wanhoop, eenzaamheid, angst, schuldgevoel etc. uit te roepen “ Viva la Vida” (leve het leven) zoals zij dat deed vlak voor haar overlijden op haar laatste kunstwerk?”

frida kahlo viva la vida

Ik had nog nooit eerder gehoord van Frida Kahlo en ging meteen research doen. Las over de polio die haar als zesjarige had getroffen en hoe haar ene been daardoor korter en dunner was gebleven dan het andere. Hoe dat er uitzag wist ik. Mijn vader kreeg als tweejarige polio en had ook een been dat korter en dunner was, waardoor hij net als zij mank liep en daarmee net als zij regelmatig werd gepest. Ik voelde me onmiddellijk heel sterk met haar verbonden en bewonderde haar innerlijke kracht, creativiteit en levenslust. Als een soulsister, door tijd en ruimte heen, leek ze speciaal voor mij te hebben geschreven: ‘I used to think I was the strangest person in the world, but then I thought there must be someone who feels bizarre and flawed in the same ways I do. Well, I hope that if you are out there and read this, yes, it’s true, I’m here, and I’m just as strange as you.’

Heel anders was mijn beleving ten opzichte van de relatie met haar echtgenoot Diego Rivera. In de tachtiger jaren -en ook daarvoor al- verschenen er voornamelijk artikelen vanuit feministische invalshoek waarin Frida werd neergezet als een kunstenares die zichzelf kleiner maakte uit “liefde” voor haar geniale echtgenoot. Ook ik begreep niet hoe zij het uit kon houden met de man, van wie zij zielsveel hield, die ze vereerde als de geniale kunstenaar en waarvan ze innerlijk wist dat hij haar soulmate was, maar die haar tegelijkertijd hemeltergend nonchalant, ja, zelfs wreed bejegende. Er bijvoorbeeld niet voor terugdeinsde om een verhouding te beginnen met haar zuster Christina. Oh, hoe was het mogelijk? Zo’n dikke, lelijke man, die de ene mooie vrouw na de andere in zijn bed wist te krijgen. Maar die tegelijkertijd volledig van slag raakte als Frida affaires had met andere mannen of vrouwen.

Haar open huwelijk met Diego Rivera omschreef Frida als “Ik heb twee zware ongelukken meegemaakt… een waarin een tram me aanreed en het andere was mijn man. En die met mijn man was by far het zwaarst.”
Ik raakte er niet over uit gepuzzeld hoe het mogelijk is dat een mooie, intelligente, creatieve, krachtige en begaafde vrouw zoals Frida Kahlo toegewijd kon zijn aan een man die haar zo behandelde, hem haar soulmate bleef noemen en zelfs voor een tweede keer met hem in het huwelijk trad. De ervaring met de zielsverwanten in mijn eigen leven, inclusief mijn man, was heel wat positiever. In die tijd studeerde ik M.O. Nederlands en kon mijn onbegrip en compassie voor Frida pas loslaten toen ik tijdens een college de woorden van de mystieke dichter Willem Bilderdijk onder ogen kreeg: “Het mysterie van het huwelijk is zo groot, dat het zelfs voor de engelen verborgen is.”

frida kahlo en kikkerprins boaring

Zo werd Frida Kahlo (samen met Etty Hillesum, wier dagboeken rond die tijd voor het eerst werden uitgegeven), voor mij een inspiratiebron en rolmodel op het gebied van levensvreugde, los durven laten en sterven en wederopstanding. En ging onze grootste wens in vervulling toen we een paar jaar later de trotse ouders werden van een prachtige zoon en dochter.

frida kahlo bed
Uiteraard wilde ik in november 1993 de expositie van Frida Kahlo in Paleis Lange Voorhout te ’s-Gravenhage niet missen. Haar hemelbed met spiegel, waarin ze zoveel van haar zelfportretten heeft geschilderd, nam daar een prominente plaats in. De vele schilderijen vol bloed, spijkers en zichtbare pijn omtrent haar onvervulde kinderwens wakkerden mijn compassie nog sterker aan voor Frida en ik werd me er nog bewuster van hoe dankbaar ik was voor mijn eigen partner en onze twee kinderen. Ik voelde me zo enorm gezegend. Precies negen maanden later werd onze jongste zoon geboren die we Melchior noemden: Koning van het Licht. (Olieverf op masonite. Zon en Leven 1947)

frida kahlo zon en leven

In diezelfde periode maakte ik kennis met de boeken over de ziel van Thomas Moore. De epiloog in zijn “Zielsverwanten, het mysterie van liefde en relaties” gaat over de genade van een relatie. Zijn woorden “we gaan zien dat ook de mislukkingen, de intimiteit die nooit werkelijk tot stand kwam, de mogelijkheden die nooit werden gerealiseerd, een zeker doel hebben. De ziel heeft niet dezelfde voorliefde voor perfectie en heelheid als de geest, maar ontdekt waardevolle dingen in versplintering, onvolledigheid en onvervulde beloften” waren balsem voor mijn ziel, die inmiddels de nodige littekens bevatte van vriendschappen met zielsverwanten waarin ik me als projectiescherm gebruikt, verraden, afgewezen, niet gezien voelde.

De film die in 2002 over leven en werk van Frida Kahlo verscheen vond ik een genot om naar te kijken. Salma Hayek bracht als actrice de ‘ziel’ van Frida zo sterk aan het licht dat ik het gevoel kreeg naar een film over een goede vriendin te kijken. De verweving van haar levensverhaal met haar werk toont magische momenten waarin schilderijen tot leven worden gebracht en bewegende beelden tot een schilderij. En verder werd ik heel vrolijk van haar passie, haar commitment aan haar roots, haar onorthodoxe, levenslustige levenshouding, haar zinnelijkheid, liefde voor al wat leeft etc. etc.
Met mijn man maakte ik zelfs de afspraak dat ook tijdens mijn eigen uitvaart het nummer “burn it blue” zal worden gedraaid. (The dream, the bed 1940)

frida kahlo the dream, the bed 1940

Op een mooie voorjaarsdag in 2005 had ik een dagje Amsterdam gepland. Op het station aangekomen bleek er op het traject van Arnhem naar Utrecht een storing te zijn waardoor ik moest omreizen via Den Bosch. Echter, in Den Bosch werd omgeroepen dat er ook daar storingen waren op het traject naar Utrecht, dus besloot ik Amsterdam te laten voor wat het was en mijn dagje Den Bosch te starten met een drankje op een gezellig terras. Een paar dagen eerder hadden mijn dochter en ik een reis geboekt naar Londen van 24 juli – 30 juli, o.a. vanwege de Frida Kahlo expositie in Tate Modern. Een reden die me deed besluiten om als leesvoer voor onderweg Frida’s dagboek mee te nemen, “The Diary of Frida Kahlo, an intimate self-portrait”, dat ik opensloeg terwijl ik op het terras op mijn koffie zat te wachten. Precies bij de twee liefdesverklaringen van Frida aan Diego die ik op het schutblad in mijn eigen handschrift had overgeschreven. Met een rode pen, vanwege mijn associatie met bloed en passie:

Frida Kahlo Diego dagboek

Nog steeds vond ik het moeilijk om te begrijpen wat de persoon Diego zo aantrekkelijk maakte voor Frida. “Als hij nou zo’n adonis was geweest als de jonge blonde god aan het tafeltje naast mij dan zou ik haar liefde en adoratie snappen” mijmerde ik, onderwijl genietend van mijn koffie “maar ze werden door familie en vrienden gekscherend de olifant en de duif genoemd, dus ook voor hen was deze verbintenis blijkbaar een raadsel”.
Op dat moment gebaarde de jonge god of hij bij me mocht komen zitten. Op een of andere manier was hij me meteen al heel vertrouwd en toen hij na mijn bevestigende antwoord opstond en naar me toe kwam lopen begreep ik waarom: hij was bijna twee meter lang en met zijn lange blonde haar en diepblauwe ogen leek hij als twee druppels water op de engel die ik het jaar ervoor als kerstkaart rond had gestuurd. Ondanks zijn lengte voelde hij niet als een beschermengel. Meer als een numineus wezen van buiten tijd en ruimte.

Mede dankzij de volgende wijze woorden van Thomas Moore (opnieuw uit het boek Zielsverwanten) was een open houding inmiddels net zo’n vanzelfsprekendheid geworden als het verwelkomen van nieuwe zielervaringen, in welke vorm dan ook: “Wij zijn geneigd invasies van het eeuwige te snel te veroordelen, zonder ze de tijd te geven hun geschenken en noden te openbaren. Een zielvolle relatie zou de komst van een krachtige geest met respect tegemoet treden. Men zou manieren kunnen ontwikkelen om een dergelijke geest te ontvangen, in elk geval tijdelijk, zodat men erachter kan komen of die visitatie heilig of heilloos is. Het is niet gemakkelijk, als het al mogelijk is, een engel met een opdracht de deur te wijzen. Wat wij zien als een inbreuk op een prettig aspect van een relatie kan, vanuit het gezichtspunt van de engel, een kans zijn voor creatieve ontwikkelingen.
In dergelijke omwentelingen en veranderingen wordt de beweging van de cycli van het leven zichtbaar.”

frida kahlo engel

“Hola, ik zag dat je het dagboek van Frida Kahlo leest en toevallig ga ik volgende week een roadtrip door Mexico maken en wil dan ook Casa Azul gaan bezoeken, de liefdestempel van Frida en Diego. ”
“Wow, wat gaaf, dichterbij hen kun je bijna niet komen.” reageerde ik blij verrast. “Het huis ziet er nog precies zo uit als in de vijftiger jaren, toen ze daar woonden toch?”

Meteen ontspon zich een inspirerend, diepgaand gesprek, waarin hij vertelde hoe hij jaren daarvoor nieuwsgierig werd naar het kunstenaarspaar Frida en Diego vanwege een foto waarop zij in hun tuin voor een replica op schaal staan, soortgelijk als de Malinalko tempel, met daarop een groot aantal pre-Columbiaanse kunstvoorwerpen. Ook voelde hij meteen hun mystieke liefdesband. “Ik werd enorm diep geraakt” fluisterde hij, plotseling aangedaan, waardoor ik ook een brok in mijn keel kreeg “door de diepe, onvoorwaardelijke liefde van Diego voor Frida. Hij droeg haar op handen en stimuleerde haar met alle mogelijke middelen om haar creativiteit te uiten in een tijd waarin het kunstenaarschap helemaal niet zo gebruikelijk was voor vrouwen.”

“We hebben het hier over de dertiger en veertiger jaren van de vorige eeuw toch, niet over het jaar veertienhonderd ofzo?” reageerde ik scherper dan me lief was “interessant wat jij onder onvoorwaardelijke liefde verstaat. Ik heb daar zelf namelijk een heel ander beeld bij.”
Ik vertelde hem hoezeer de relatie van Frida en Diego me fascineerde, juist omdat het me maar niet lukte om er een positieve draai aan te geven.

“Name of Diego, name of love
Don’t let the tree get thirsty,
it loves you so much.
It treasured your seed
It crystallized your life
At six in the morning.”

Your Frida, 8 dec. 1938 age 28 years.

“Don’t let the tree get thirsty,
You are it’s sun,
It treasured your seed
“Diego” is the name of love. “

Maar tegelijkertijd: “There have been two great accidents in my life. One was the train the other was Diego. Diego was by far the worst.”

Frida’s onderstaande quote conflicteert mijns inziens met wat Diego haar als lover te bieden had:

“You deserve a lover who wants you disheveled, with everything and all the reasons that wake you up in a haste and the demons that won’t let you sleep.

You deserve a lover who makes you feel safe, who can consume this world whole if he walks hand in hand with you; someone who believes that his embraces are a perfect match with your skin.

You deserve a lover who wants to dance with you, who goes to paradise every time he looks into your eyes and never gets tired of studying your expressions.

You deserve a lover who listens when you sing, who supports you when you feel shame and respects your freedom; who flies with you and isn’t afraid to fall.

You deserve a lover who takes away the lies and brings you hope, coffee, and poetry.”

De onbekende engel zag dat als een prachtig verwoord, diep zielsverlangen van Frida. Een zielekreet, die hier op aarde sowieso door geen enkele lover, man of vrouw, tot werkelijkheid gemaakt kan worden. Een zielsverlangen over haar huwelijk met Diego dat ze in 1944 in een klein schilderijtje boordevol symboliek heeft vormgegeven.

frida kahlo diego en ik

Voor mij was het zeer verrassend om te horen dat de engel vond dat Frida en Diego hun relatie vormgaven op een volstrekt unieke en gelijkwaardige wijze. Precies zoals zij dat wilden en niet zoals de conventie dat van hen eiste. De nu volgende quote die hij interpreteerde als een ultieme, onvoorwaardelijke liefdesverklaring van Frida, las ik als een statement, door haar geschreven met de moed der wanhoop. Vooruit, het is zoals het is, meer zit er nu eenmaal niet in voor mij. Zoiets. Hoe hard ze het ook probeerde, haar kikker zou nooit in een prins veranderen, dat was haar inmiddels wel duidelijk: “Ik noem Diego niet mijn ‘man’, dit zou namelijk belachelijk zijn. Diego is nooit iemands ‘man’ geweest en zal dit ook nooit zijn. Hij is ook geen minnaar, omdat het veel meer omvat dat alleen het seksuele vlak. Als je hem naakt ziet denk je onmiddellijk aan een kikkerjong, dat op zijn achterpoten staat. Zijn huid is wit, op het groene af, als de huid van een waterdier. Zijn kinderlijke schouders, smal en rond, gaan zonder hoeken over in vrouwelijke armen die eindigen in fantastische handen, klein en zeer fijn gevormd, gevoelig en subtiel als antennes die met het hele universum communiceren….”

Een paar kleine dolksteekjes, 1935

frida kahlo een paar dolksteekjes 1935

Voor de engel en mij was het intussen een duizelingwekkende ontdekking dat we op twee polen van een continuüm toch moeiteloos met elkaar mee konden vibreren. Die middag vormde het begin van een boeiende vriendschap, hoewel we van elkaar verschilden als zon en maan.

In de 13 Manen ‘Maya’ Kalender is 24 juli de laatste dag van het Maya-jaar, 26 juli de eerste dag van het nieuwe jaar. 25 juli is dus de dag tussen de jaren in, de ‘Dag Buiten De Tijd’.
Het was een aangrijpende ervaring om precies op 25 juli, de dag buiten de tijd, met onze dochter oog in oog voor het schilderij (eigendom van Madonna) te staan, waarin Frida geboren wordt en tegelijkertijd haar moeder sterft. In de periode dat ze het schilderde (1932) lag haar moeder op sterven en had ze zelf op 4 juli een miskraam gehad, net als ik precies vijftig jaar later. Onze dochter is op 4 juli jarig en was al als zesjarige zowel bij het stervensproces van mijn moeder aanwezig geweest als bij de geboorte van haar jongste broertje.

frida kahlo my birth eigendom van Madonna

In 2009 bezocht ik in het Haagse Gemeentemuseum de expositie over diverse kunstenaarsparen, waaronder Frida en Diego, onder de naam Liefde ! Kunst ! Passie !  Op 25 juli 2018 (dag buiten de tijd) was ik een van de velen die de boeiende, gratis online lezing van Karin Haanappel mocht volgen, als opmaat naar haar online collegereeks “kunstenaarsparen 2.0”. Ook Karin ziet in Diego de man die Frida Kahlo door dik en dun ondersteunde en bekrachtigde. Als vrouw/minnares en als kunstenares.                           Zie http://www.kunstenaarsparen.nl en http://www.fridakahlo.nl

frida kahlo vena1

Het afgelopen weekend reisde ik naar Londen, voor Frida Kahlo’s mindblowing expositie in het Victoria & Albert Museum “Making her Self up”. Honderden vrouwen vanuit de hele wereld bleken net als ik eenzelfde fascinatie te hebben voor de meer dan 200 van Frida Kahlo’s meest intieme persoonlijke bezittingen die voor het eerst sinds haar dood in 1954 buiten Mexico worden getoond. Vrijwel onmiddellijk na Frida’s overlijden heeft Diego instructies gegeven om brieven, documenten, boeken, kleding, medische korsetten, protheses, juwelen en andere objecten die hij belangrijk vond in Frida’s badkamer te bewaren. Pas na 50 jaar, in 2004, werd de badkamer geopend en kwamen Frida’s schatten tevoorschijn. Vooral haar kleding was in slechte toestand en moest heel voorzichtig worden gerestaureerd. Net als met onze eigen innerlijke schatten vaak het geval is.

frida kahlo vena

In de speciale Frida Kahlo museumwinkel gaan de shawls en jurken in Kahlostyle, waarvan de prijzen begonnen bij 120 pond, als zoete broodjes over de toonbank. De expositie maakt zichtbaar hoe Frida wereldwijd vrouwen inspireert en veel bezoeksters waren gekleed als Frida naar de expositie gekomen en/of hadden hun lange haren versierd met linten, bloemen en ingenieuze vlechtwerken. Ik keek mijn ogen uit: al die verschillende, maar stuk voor stuk adembenemend mooie vrouwen waren een expositie op zich! En toen verscheen er op mijn smartphone ook nog een appje met een quote van Yogi Bhajan vanuit de Kundaliniyogagroep waarmee ik volgende week in Frankrijk de retraite “relax and renew” ga ervaren: “To be a woman is the last, highest incarnation.”

“Making her Self up” blijkt heel veel nieuwe kennis te bieden. Zo worden er veel van Frida’s juwelen tentoongesteld, waaronder een aantal zware jade kettingen. Ik wist dat Frida en Diego verzamelaars waren van pré-Columbiaanse kunst, maar volgens een bijschrift liet Diego op eeuwenoude begraafplaatsen in Zuid-Oost Mexico speciaal zoeken naar losse, vaak kunstig versierde jade stenen, die traditiegetrouw in de mond van de dode werden geplaatst. Van die losse jade kralen liet Diego kettingen maken voor Frida. Eén ervan draagt ze op een zelfportret uit 1933.

frida kahlo selfprtret with necklace 1933

In zes witte hemelbedden, door glas in vitrines omgetoverd, worden haar persoonlijke eigendommen per thema getoond. Zo was er een hemelbedvitrine met de medicijnen en de make-up die Frida gebruikte. O.a. blikken vol ampullen Demerol. Niet alleen ging ze gebukt onder ondraaglijke pijnen, ook had ze veel last van haar maag en, net als veel jonge vrouwen in deze tijd, vitamine B12 tekort.

Verrast was ik door de achterste vitrine, waarin twee door Frida beschilderde gipskorsetten te zien zijn. Deze korsetten had ze na haar ongeluk nodig omdat haar ruggengraat te zwak was om zichzelf te ondersteunen.
Tussen deze twee korsetten hangt de litho Frida and the miscarriage uit 1932, waarmee mijn verhaal begint. Op het rechter korset, uit 1950, schilderde ze een hamer en sikkel, zon en maan en een foetus. Haar lijfarts en goede vriend dr. Eloesser uit San Francisco zond haar daarvoor een foetus op sterk water, die zij als model gebruikte.
Veel indruk maakten de prachtige foto’s op me die haar minnaar Nikolas Muray van haar maakte. Er hangt ook een briefje van hem aan Frida: “Your adorable sweet letter assured me of your rare intelligence and devotion no matter what happens to either of us. Nick.” Op de foto’s is goed zichtbaar hoe gelukkig hij haar maakt, zijn diepe liefde voor Frida en de chemie tussen hun beiden.

frida kahlo met nicholas

Een erotische portrettenreeks is gemaakt door Julien Levy, met wie zij in 1938 een korte affaire had in New York. Hij organiseerde een solotentoonstelling van Frida in zijn galerie in november 1938.
Hij fotografeerde haar half naakt, terwijl ze haar lange donkere haren invlecht met linten en bloemen. Ook hier straalt ze en oogt zelfbewust, zinnelijk, gezond, gelukkig en zeer aantrekkelijk. “Omdat je het waard bent lieve Frida” kan ik dan alleen maar denken.

Toen Frida stierf lag op haar nachtkastje een poëziebundel van de Amerikaanse dichter Walt Whitman. Ik stel me zo voor dat ze zijn gedicht “To One Shortly to Die” steeds weer opnieuw ter hand heeft genomen om zich voor te bereiden op haar eigen laatste reis:

“To One Shortly to Die – Walt Whitman

From all the rest I single out you, having a message for you:
You are to die—Let others tell you what they please, I cannot prevaricate,
I am exact and merciless, but I love you—There is no escape for you.
Softly I lay my right hand upon you—you just feel it,
I do not argue—I bend my head close, and half envelope it,
I sit quietly by—I remain faithful,
I am more than nurse, more than parent or neighbor,
I absolve you from all except yourself, spiritual, bodily—that is eternal—you
yourself will surely escape,
The corpse you will leave will be but excrementitious.
The sun bursts through in unlooked-for directions!
Strong thoughts fill you, and confidence—you smile!
You forget you are sick, as I forget you are sick,
You do not see the medicines—you do not mind the weeping friends—I am with you,
I exclude others from you—there is nothing to be commiserated,
I do not commiserate—I congratulate you”

frida kahlo 1943

Ondanks hun scheiding en het bewustzijn dat Diego nooit de koning zou kunnen zijn waar haar innerlijke koningin zo naar verlangde, bleef er nog steeds een grote plaats in haar hart en kunstwerken voor hem.
In dit zelfportret uit 1943 schilderde ze zijn gezicht op haar voorhoofdchakra, als symbool voor haar spirituele wond. Na hun scheiding had ze haar lange dikke haar, dat Diego zo adoreerde, afgeknipt maar draagt hier wel Diego’s favoriete Mexicaanse Tehuana gewaad. De vele barsten rondom haar gezicht symboliseren de littekens in haar ziel. Al denk ik ook wel dat ze bereid en in staat was om samen met Leonard Cohen te zingen: “There’s a crack in everything, that’s where the light gets in.”

frida kahlo 1948 met tranen

Zelfportret als huilende Tehuanavrouw uit 1948. Frida wist hoe ze zichzelf op moest maken, maar meer nog wist zij blokkerende emoties op te lossen, zodat de tranen van haar creatieve scheppingen konden vloeien en tot parels van heling worden.

frida kahlo oog uit victoria en albert museum

Ontroerend was mijn ontdekking in het Victoria & Albertmuseum van een miniatuurtje van waterverf op ivoor, rond 1790 gemaakt door een onbekende Britse kunstenaar. De tranen zijn echte diamanten en het miniatuurtje is omringd door kostbare parels. Frida Kahlo zal nooit haar ogen sluiten. Zelf zegt ze daarover: “I am writing to you with my eyes”.

frida kahlo doornenkroon

In Mexico wordt Frida genoemd “la heroína del dolor”, de heldin van de pijn. Zelf kan ik haar nu voornamelijk zien als de stralende, geheelde vrouw, die via de doornen van haar aardse lijdensweg het goddelijke in zichzelf belichaamde en alles binnen haar onvoorwaardelijke liefde kon ontvangen. In haar compassie kon ook het gewonde mannelijke zich in alle veiligheid tonen en geheeld worden. De transformerende reis van de heldin van de pijn naar die van gelouterde balsemdraagster.
Zoals ooit de balsemdraagster Maria Magdalena, die met haar tranen de voeten van Jezus waste en ze droogde met net zulk lang en donker haar als Frida had.

frida kahlo maria magdalena

Door steeds weer de waardevolle lessen uit “Zielsverwanten” van Thomas Moore te lezen, te herkauwen en te verinnerlijken, heb ik heel anders leren kijken naar relaties met zielsverwanten.
Zo ook naar de liefdesrelatie van Frida en Diego. “In antwoord op de genade van een relatie is het van belang dat we waardering voelen, blijk geven van dankbaarheid, respect betonen – dat we de relatie vieren, koesteren en observeren. Wanneer die genade ons wordt ontnomen, kunnen we ons niet onvoorwaardelijk beklagen. We voelen de pijn, maar dat betekent niet dat we het onszelf kwalijk nemen dat we een kans ongebruikt voorbij hebben laten gaan. Dat zou een manier zijn om de pijn en de bijbehorende initiatie van de liefde te vermijden. De ziel van een relatie heeft geen doel voor ogen en is al evenmin een krappe, duidelijk omschreven entiteit. Een vriendschap hoeft niet ons leven lang stand te houden om eeuwige sporen in de ziel te trekken. Een huwelijk hoeft niet te voldoen aan de verwachting dat het voor het leven is om een eeuwige eenwording tot stand te brengen. De ziel van een relatie heeft geen behoefte aan een “juiste” manier van doen. Ze vraagt iets dat nog veel moeilijker is – respect voor haar onafhankelijkheid en mysterie. Een zielvolle relatie wil worden gerespecteerd om wat ze is, niet om wat wij zouden willen dat ze was.
Ze heeft weinig te maken met onze bedoelingen, verwachtingen en morele eisen. Ze heeft het vermogen ons te leiden naar mysteriën die ons hart verruimen en onze gedachten transformeren, maar dat kan ze niet doen zolang we in de eerste plaats zijn geïnteresseerd in het najagen van onze ideologieën over liefde, gezin, huwelijk en gemeenschap.
Het gaat er in een relatie niet om dat we ons prettig voelen, maar dat we worden gebracht tot een diepgaande alchemie van de ziel, die de vele wegen en openingen waaruit de geografie van onze bestemmingen en mogelijkheden bestaan voor ons zichtbaar maakt.

Liefde is een alchemistisch proces, waarin wij het materiaal zijn dat de transformatie moet ondergaan. En elke liefde roept een of andere godheid op, die aan de liefde haar peilloze diepte geeft. Een relatie met het goddelijke maakt deel uit, en is zelfs het hoogtepunt, van deze bespreking van liefde en verlies, vriendschap en eenzaamheid. De relatie met het goddelijke, waarover in deze tijd van personalisme en secularisme nauwelijks gesproken wordt, bevredigt de ziel op een onnavolgbare, onvervangbare manier.

Misschien worden we juist zo in beslag genomen door het thema van de interpersoonlijke relatie omdat we zijn vastgelopen in die ondiepe plas van de liefde en niet in staat zijn de zienswijze van de mysticus te bereiken, waarin het goddelijke de enige werkelijk bevredigende geliefde is, de enige werkelijke zielsverwant.

Wanneer we weten dat relaties dit goddelijke aspect hebben kunnen we vollediger genieten van de menselijke aspecten ervan. We zullen ons niet laten afleiden door de “onvolmaaktheden” in onze partner of in ons gezin. We zullen niet verlangen dat de relatie zich ontvouwt volgens onze verwachtingen of ideologieën. We hoeven geen controle uit te oefenen over elke centimeter van de weg die we te midden van angst en kritiek afleggen. Misschien ontdekken we zelfs dat we, door aardig te zijn tegen anderen, kunnen leren aardig te zijn voor onszelf – een deugd waaraan in deze tijd van ver doorgevoerd psychologisch moralisme een ernstig tekort is.

Zorg voor de ziel in en door onze relaties kan betekenen dat we er zowel in praktische als in mystieke zin meer van genieten, met een oprechte tolerantie voor de individualiteit van anderen, van de relatie en van onszelf. We kunnen ontwikkelingen die we nooit hebben beoogd laten gebeuren, mensen de ruimte geven te veranderen, onze eigen typische behoeften en verlangens te tolereren, en waarderend genieten van een gemeenschap van individuen die anders denken dan wij, op een vreemde manier leven of zich niet rationeel uitdrukken.
Want dat is waar het in relaties om gaat: de ontdekking dat de ziel op talloze manieren in deze wereld is belichaamd.

Elke relatie, van de diepe intimiteit tussen ouder en kind of tussen (huwelijks)partners, tot de meer afstandelijke banden tussen collega’s of zakenrelaties en zelfs de relatie met de chauffeur van de bus waarmee we elke dag naar ons werk gaan, is een verstrengeling van zielen.
Het geschenk daarvan is niet alleen intimiteit tussen mensen, maar ook een openbaring van de ziel zelf, evenals een uitnodiging dieper in de mysteriën ervan door te dringen. Waarin kan de betekenis van het menselijk leven beter tot uitdrukking komen dan in de ziel, met haar zichtbare en verborgen hoedanigheden, haar mysterieuze alchemie en haar transformerende piëteit? Wanneer we de hele wereld kunnen vinden in een korrel zand, kunnen we ook de ziel zelf vinden op het nietige punt in het leven waar bestemmingen elkaar kruisen en harten in elkaar overgaan.

Elke relatie gaat dus niet alleen om de mensen die elkaar beïnvloeden, maar is ook een voertuig voor absolute factoren die op een fundamentele manier het menselijk leven vormgeven. Elke relatie die de ziel raakt brengt ons tot een dialoog met de eeuwigheid, zodat we, ook al denken we dat onze heftige emoties zich concentreren op de mensen om ons heen, in feite oog in oog staan met het goddelijke zelf, hoe we dat mysterie ook opvatten en verwoorden. “

frida kahlo de liefdevolle omarming van het universum

“De Liefde, omhelzing van het heelal, de Aarde (Mexico), Mij, Diego, Señor Xolotl” (1949).
Volgens de Nederlandse psychotherapeut Manfred van Doorn kun je alleen door tegenstellingen met elkaar te verzoenen flitsen van het sublieme ervaren. Op dit schilderij zijn er tegenstellingen in overvloed: dag en nacht, zon en maan, leven en dood. Ook bevat het diverse elementen uit Mexicaanse, Christelijke en Hindoeïstische religies. Xolotl, de Aztekengod van de onderwereld, ligt als hondje afgebeeld op de zoom van haar lange rok. Als een serene madonna wiegt Frida de naakte baby Diego. Voor mij toont ze hiermee haar grootste wond: dat ze zelf geen leven door heeft kunnen geven. Maar tegelijkertijd toont ze ook de troost die je voelt als je weet dat het universum je altijd liefdevol zal omarmen, dwars door alles heen.

Salomé Philips

frida kahlo diego and eye derde oog

Een gedachte over “Frida Kahlo en synchroniciteit

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s