Geen heksen maar balsemdraagsters

Vandaag is het 14 mei 2017. Moederdag. Uiteraard hulde aan alle moeders, en dat ze maar flink verwend mogen worden. Maar ik wil juist vandaag twee alleenstaande vrouwen eren: Naïda uit Rochefort-en-Terre (Bretagne) en Harmpje de Vries uit Urk, bijgenaamd De Scharre, die beiden leefden aan het eind van de negentiende/begin twintigste eeuw. Zonder familie en zonder gezin. Twee vrouwen die zonder sociale voorzieningen tot aan hun dood in hun eigen onderhoud moesten voorzien. Die in plaats van gerespecteerd, omarmd en gezegend te worden, werden gemeden door de dorpelingen omdat ze gezien werden als heksen waar je niets dan kwaads van kon verwachten. Alle omstandigheden in hun leven zouden ze inderdaad tot verbitterde, kwaadaardige kollen kunnen hebben gemaakt. In plaats daarvan behielden ze hun innerlijke kracht, liefde en waardigheid. Naïda stelde haar voorspellende, genezende gaven ter beschikking aan de dorpsgemeenschap en Harmpje nam een gehandicapt meisje in huis. Beide vrouwen stegen echter uit boven de middelmatigheid en dan treedt in de omgeving al snel het BINK-gedrag in werking: Beledigen, Intimideren, Negeren, Kleineren.
Waren dorpsbewoners zo doof en blind dat ze niet de innerlijke schoonheid van deze vrouwen konden zien? Hadden ze niet het bewustzijn dat deze vrouwen geen toverkollen waren maar balsemdraagsters?

scharre
Pentekening uit 1900 van Harmpje de Vries. Ze was destijds tachtig jaar oud.

Toen mijn bessien (Urker oma) nog leefde vertelde ze regelmatig over Harmpje, bijgenaamd De Scharre. Net als ik was Harmpje een nieuwjaarskind en een nakomertje en zij intrigeerde me mateloos.
Harmpje is geboren op 1 januari 1821 op Urk. Haar ouders, broer en zusjes werden niet oud, dus stond ze al op jonge leeftijd moederziel alleen op de wereld. Ze pakte alles aan om geld te verdienen. Blijkbaar beschikte zij over een enorme lichamelijke en geestelijke kracht, want ze voerde stenen aan per kruiwagen voor de aanleg van de zeewering, stond bij het heitouw, maakte vissersschepen schoon die op de werf lagen, hielp met vis sorteren, netten boeten; alles deed ze om in haar eigen levensonderhoud te kunnen voorzien. Werd daarbij ook nog eens heel slecht betaald, terwijl ze net zo hard werkte als de mannen. Maar die moesten een heel gezin onderhouden terwijl zij alleen was. En dus werd afgescheept met een fooitje. Hoewel ze zelf nauwelijks rond kon komen nam ze zonder aarzelen een invalide weesmeisje in huis. Hendrikje heette dit meisje en zij is tot haar dood door Harmpje verzorgd; ruim 25 jaar lang.
Ik probeer me voor te stellen hoe het voor Harmpje geweest moet zijn om zonder familie op het eiland Urk te wonen in een lekkende, onbewoonbaar verklaarde woning. Zonder inkomsten, afhankelijk van giften en gaven van anderen omdat ze als tachtigjarige niet meer kon werken. En daarbij ook nog gemeden te worden door de plaatselijke bevolking die je uitschelden voor heks. Mijn bessien vertelde dat zij als kind Harmpje vaak troostrijke psalmen hoorde zingen en God danken voor al het goede in haar leven.
Hopelijk is zij door een legerschare engelen de hemel binnen gedragen waar ze als een koningin verwelkomt werd, want ze is een lugubere, ellendige dood gestorven.
Op 21 januari 1905, 84 jaar oud, overleed zij in alle eenzaamheid. Toen ze dagen later werd gevonden hadden ratten haar hele gezicht weg geknaagd.

scharre1
Harmpje staat op deze oude foto in het midden van haar Urker plaatsgenoten, tussen een man en een jongetje.

naia3

Naïa was de heks van Rochefort-en-Terre (Bretagne). Zij leefde in 1917, toen bijgaande foto’s van haar zijn gemaakt, in de ruïnes van het middeleeuwse kasteel Rieux. Zij had dus niet eens een huis. Haar knoestige magische staf en de kleren die ze droeg waren haar enige bezit.
IMG_2064
Van haar werd gezegd dat ze onsterfelijk was en dat ze de gave had van alomtegenwoordigheid: een groot aantal ooggetuigen hebben haar op hetzelfde tijdstip op verschillende plaatsen gezien. Van heinde en verre kwam men haar raadplegen, maar ze hield de mensen op een veilige afstand. Ooggetuigen vertelden over een geheimzinnige stem uit een vuur, en ze had de macht om kolen te manipuleren zonder dat ze verbrandden. Naïa kon ook door handlezing de toekomst voorspellen.
naia1
Veel mysteries rond haar persoon zijn nooit opgelost. Niemand heeft haar ooit zien eten. Generaties lang had ze altijd dezelfde look, dezelfde kleren, dezelfde leeftijd. Met andere woorden, ze leek boven de wetten van de menselijke natuur en de tijd te staan. Er is nu een museum die haar naam draagt, maar toen ze nog leefde waren de mensen bang voor haar. Net als Harmpje heeft ze een zachtmoedige, intelligente uitstraling. Naïa kon dan ook lezen en schrijven en beschikte over veel plantenkennis.
naia

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s