MARIA

Vorige week nam ik deel aan een rondleiding over “Maria” in Museum Catharijneconvent Utrecht, verzorgd door archeologe en kunsthistorica Marina Marijnen. Op haar eigen blog uitdekunstmarina.nl schrijft zij dat de naam Maria bij haar associaties oproept aan Maria (Nathalie Wood) uit The West Side Story. Net als Marina kom ik uit een protestants milieu en die hebben over het algemeen helemaal niets met de verering van Maria.
Voor mij persoonlijk is de naam Maria dan ook onlosmakelijk verbonden met Maria Vasalis. De wijze waarop zij mystiek, tijdloosheid, wanhoop, verlangen, rouw en erotiek weet te verwoorden in haar gedichten maakten haar voor mij  als tiener al niets minder dan een rolmodel. Tegelijkertijd kan ik me ook heel goed voorstellen dat dit voor heel mensen juist geldt voor Maria, de moeder van Jezus. De woorden uit het gedicht “in de herfst” van Maria Vasalis zouden ook de woorden van Maria kunnen zijn als illustratie bij “Madonna met de lelies” van Carlos Schwabe. Helaas is dit werk alleen te zien van 16 mei tot en met 20 augustus 2017. Voor de protestant Carlos Schwabe was Maria eerder een spiritueel ideaal dan een mens.

“Mijn hart is te veel geopend,
te veel in het licht gevangen
in der wolken licht varen…
En pijndoend, schrijnend dromen
weg van mijzelf te komen
En eigenlijk zo wanhopend.”

2-madonna-met-de-lelies-detail-carlos-schwabe-1899-van-gogh-museum-amsterdam_orig

In Maria komen veel kenmerken en beschermtaken van oermoeders en godinnen tezamen. Zoals bijvoorbeeld de vruchtbaarheid van Demeter, de gekroonde Kybele, en de liefde en schoonheid van Aphrodite.

Intrigerend vond ik ook de verschillende manieren waarop Maria gezien wordt in de oost- en in de westelijk christelijke tradities. In het Oosten wordt zij afgebeeld als een verheven, hemelse koningin, gekleed in kostbaar purper en gouden sieraden. In het Westen draagt zij een wit onderkleed en een blauwe mantel, als symbool van de reinheid van haar hemelse koningschap. Zij is ook veel vriendelijker en toegankelijker. Meer een menselijke moeder.

Twee kunstwerken over Maria die mijzelf diep raakten zijn een Maria en kind aan het begin van Quartiere Coppedè in Rome. Maria lijkt Jezus hier ons aan te bieden.
italia-0361

En een paar weken geleden maakte ik een foto van Christus die de ten hemel opgevaren Maria kroont tot Koningin der Hemelen in de kapel van Quinta da Regaleira in Sintra.
IMG_1779

In deze kapel bevindt zich ook een gebrandschilderd raam met een afbeelding van Elisabeth en Maria. Allebei zijn ze zwanger geworden middels een goddelijke interventie. Elisabeth is een oudere vrouw. Niet meer vruchtbaar, en toch nog zwanger geworden. Maria, maagd en zwanger.  Beiden dragen ze een goddelijk wonder in hun buik en (h)erkennen dit bij elkaar.
IMG_1780

Pauw met Maria en kind aan de borst. (2007, particuliere collectie)
De pauw is een symbool van wedergeboorte. Hij vertegenwoordigt de kracht en de eeuwige kringloop van het leven. In de eerste tien eeuwen van het Christendom was de pauw een symbool van Christus. Marc Mulders zegt hierover: “Ik aquarelleer een vis, een pauw, een paradijsvogel, en verberg in de buik, in de veren, een uit een boek gescheurde afbeelding van Maria, Christus, om als het ware de pauw en de vis een “Ark van Noach”, een schuilkelder te geven, waar ik religieuze waardevolle tekenen veilig onderbreng, bewaar tot andere tijden.”
IMG_2156

In mei 2016 maakte ik een foto van een Sheela-na-gig boven de kerk van Sant Père in het Noord-Spaanse stadje Besalú. Een beeldje boven de deur van een vrouw die zelfbewust haar yoni toont. De aanblik van het geslacht van deze vrouw was zowel beschermend als apotropaic; degene die ernaar keek kon onbevlekt de kerk binnengaan. Het volkse, heidense en christelijke valt met elkaar samen in de Sheela-na-gig. Onder invloed van Rome werden ze echter van vrijwel alle kerken, ook in Engeland en Ierland, verwijderd.
DSCN2119

“Vergin of Mercy”, een levensgroot beeld van Elisabeth Stienstra uit 2015, is juist ontstaan door deze krachtige aanblik om het kwaad af te weren, een confrontatie met dat waar we allemaal uit vandaan komen. Het in het beeld samenkomen van het volkse, heidense en christelijke, inspireerde Elisabeth Stienstra om te ontsnappen aan de clichématige representatie van vrouwen.
IMG_2143

Vergin of Mercy is gemaakt uit het hout van één lindeboom. In een interview zegt Christine hierover: “Mijn beelden zijn bewust levensgroot. Ze spreken je aan in de taal van het lichaam. Je moet je er fysiek toe verhouden. Het gaat ook over hoe vrouwen door de eeuwen heen zijn afgebeeld. Hoe dat veranderde, welke rol cultuur daarin speelde. Ik probeer bewust weg te komen van het “traditionele naakt”, de representatie van de naakte vrouw die zich bewust is van haar eigen naaktheid, waarneembaar in haar gezicht, die de blik van de maker reflecteert. Hier contrasteert haar open houding sterk met haar serene gelaat en fysiek, de bijna gesloten ogen. Het is een herkenbaar Madonnagezicht, dat maakt dat ze minder alledaags is.
IMG_2157
Ik vind het belangrijk dat ze een bepaald soort kracht uitstraalt, geen kwetsbaarheid. In een boek van D.H. Lawrence las ik dat bij de Etrusken de mannen zich rood verfden voordat ze op jacht gingen. Dat gaf sacrale kracht. Mede daarom heb ik haar deze rode kleur gegeven.” (bron: Museummagazine “Maria” Museum Catharijne Convent)

IMG_2149

Ook rood is de “Roosenkrans” die Maria Roosen in 2008 maakte. Voor haar staat de kleur rood voor passie, voor volop in het leven staan. De Roosenkrans in de expositie hangt om een houten Mariabeeld uit de eigen collectie van het museum. De symboliek van Maria op de maansikkel sprak Maria Roosen aan: het gezicht van de maan, hoe Maria haar kind aan de wereld toont en het druiventrosje van Jezus. Die druiventros staat symbool voor vruchtbaarheid en wijn. “ Neemt deze beker en drinkt hier allen uit, want dit is de beker van het nieuwe altijddurende verbond, dit is mijn Bloed dat voor u en alle mensen wordt vergoten tot vergeving van de zonden. Blijft dit doen om Mij te gedenken” zijn de woorden van Jezus tijdens het laatste avondmaal.

IMAG0397

Maria steekt wel eens kaarsjes op bij Maria als ze op reis is. Als een ritueel. Maar ze bidt niet tot haar. Zelf ben ik niet katholiek opgevoed, maar als ik op reis ben is het ook voor mij een steeds terugkerend ritueel om een kaars aan te steken en een intentie uit te spreken. Omdat wij mensen een diepe behoefte hebben om te offeren aan oermoeders en godinnen en hen te eren.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s